જાપનું મહત્વ

પ્રશ્ન: ગુરુ સિયાગના મંત્રનો જાપ કરવાનું શું મહત્વ છે?

વિશ્વના તમામ મોટા ધર્મોમાં પરસ્પર તફાવતો હોવા છતાં, તેઓ સર્વસંમતિથી એક અભિપ્રાય આપે છે કે બ્ર્હમાંડની ઉત્પત્તિ એક દિવ્ય શબ્દમાંથી થઇ છે. હિન્દુ અને વૈદિક ધર્મ પણ આમાં અપવાદ રૂપ નથી અને માને છે કે આપણી ઉત્પત્તિ શબ્દ બહ્મમાંથી થઇ છે. તે ૐ ને પવિત્ર ઉચ્ચારણ તરીકે સ્વીકારે છે- દિવ્ય ધ્વનિ કે જેમાંથી ભગવાને આ બ્રહ્માંડની રચના કરી છે. આ દિવ્ય શબ્દમાંથી ઉત્પન્ન થતા શક્તિશાળી કંપનયુક્ત અવાજો, આપણે ચેતનાના વિભિન્ન સૂક્ષ્મ સ્તરો સાથે જોડાવા માટે સક્ષમ છે. આ દરેક પવિત્ર કંપનયુક્ત અવાજોને ‘મંત્ર’ તરીખે ઓળખવામાં આવે છે જે ને શાસ્ત્રોએ વિશિષ્ટ પરિણામો પ્રાપ્ત કરવા માટે દિવ્ય શબ્દનો ઉચ્ચારણ કરવાની વિશિષ્ટ પદ્ધતિ કહી છે. આ પ્રમાણે “મંત્રો” ભારતીય આધ્યાત્મિકતાના આધારસ્તંભ છે.

આધ્યાત્મિક શિસ્ત હેઠળ, મંત્ર ત્યારે જ શક્તિશાળી અને અસરકારક હોય છે જ્યારે કોઈ ગુરુ વ્યક્તિને શિષ્ય તરીકે સ્વીકારી તેને મંત્ર આપે. ગુરુ સિયાગને આત્મબોધ/આત્મજ્ઞાન પ્રાપ્ત થયુ તે પહેલાં તેમણે શક્તિશાળી મંત્રોનો જાપ કર્યો છે, અને તેથી જ તેઓ બીજા સાધકોને દિવ્ય મંત્રની દીક્ષા આપવા માટે સક્ષમ અને અધિકૃત છે. તેઓ કહે છે, “જ્યારે કોઈ પ્રબુદ્ધ ગુરુ મંત્ર બોલે છે (સાધકોને દીક્ષા આપતી વખતે) ત્યારે તેમનો અવાજ મંત્રને દિવ્ય શક્તિથી ચાર્જ કરે છે. જ્યારે હું મંત્ર ઉચ્ચારું છું, ત્યારે મારો અવાજ આ સામાન્ય શરીરમાંથી નહીં પણ પ્રબુદ્ધ શરીરમાંથી નીકળ્યો રહ્યો છે. જેણે ક્યારેય ભગવાનનું નામ જપ્યું નથી તેણે ભગવાન વિશે ઉપદેશ આપવો જોઈએ નહિ. મારે મંત્રનો જપ કરવાની ફરજ પડી હતી. મારે સંજોગોવસાત જપ કરવાની ફરજ પડી અને આજે તેના લીધે હું અહીંયા (ગુરુના પદ) છું.” આ જ કારણ છે કે મંત્ર શિષ્યના જીવનમાં પરિવર્તન લાવવાની શક્તિ ધરાવે છે. ‘વેદો’ અથવા ‘ગીતા’ જેવા કોઈ લખાણમાંથી મંત્રનું વાંચન કરવું નિરર્થક છે કારણ કે આવા મંત્રોમાં શક્તિનો અભાવ હોય છે અને તેથી તે ઇચ્છિત પરિણામ આપી શકશે નહિ. મંત્રનો સતત માનસિક જાપ તેની સંભવિતતાના સંપૂર્ણ ઉપયોગમાં પરિણમે છે.

ગુરુ સિયાગ ઘણીવાર તેમના મંત્રને ‘સંજીવની મંત્ર’ તરીકે ઉલ્લેખ કરે છે. તેઓ કહે છે, “હું દિક્ષા દરમિયાન જે મંત્ર આપું છું તે સંજીવની મંત્ર છે. હું તમને પહેલા સમજાવું કે સંજીવની એટલે શું. પૌરાણિક મહાકાવ્ય ‘રામાયણ’માં લક્ષ્મણને એક ઝેરી તીર વાગ્યું હતું અને તેઓ બેભાન થઈ ગયા હતા. હનુમાનજી સંજીવની ઔષધિ લાવ્યા. જ્યારે તે ઔષધિ લક્ષ્મણને આપવામાં આવી ત્યારે તેમને ચેતના આવી. સંજીવની ફક્ત એટલા માટે કારગર સાબિત થઇ કારણ કે લક્ષ્મણ હજી જીવિત હતા. તમને જે પણ રોગ હોય – એઇડ્સ, કેન્સર, હિપેટાઇટિસ બી, લ્યુકેમિયા વગેરે, અને જો તબીબી વિજ્ઞાને કહ્યું છે કે આ અસાધ્ય રોગ છે – એકવાર તમે આ મંત્ર મેળવી લેશો તો તમે મરશો નહીં. સંજીવની મંત્ર શક્તિપાત દીક્ષાની પરંપરાનો એક ભાગ છે. હું જે મંત્ર આપું છું તેમાં રાધા અને કૃષ્ણની દિવ્ય શક્તિ છે. તે કૃષ્ણની શક્તિ છે જે તમને જીવન આપે છે. કૃષ્ણ એક સંપૂર્ણ અવતાર છે. તેમના માટે કંઈ પણ અશક્ય નથી. “

સંજીવની મંત્રના ગુરુદેવના આ સ્પષ્ટીકરણને ‘ચેતનામાં આવવા’ માટેના રૂપક તરીકે અર્થઘટન કરી શકાય છે. આધ્યાત્મિકતાનો મુખ્ય હેતુ બેભાનતાથી સભાનતા તરફ જવાનો છે. આધ્યાત્મિક ક્ષેત્રેમાં જો જીવન સભાનપણે ન જીવ્યા તો તે મૃત્યુ સમાન જ છે. નાથ યોગીઓની દંતકથાઓ એવી વાર્તાઓથી ભરેલી છે કે કેવી રીતે ગુરુઓએ તેમના ‘સૂતા’ શિષ્યોને ‘જાગૃત’ કરીને ચોંકાવી દીધા. ગુરુ સિયાગના આ ‘સજીવન કરનાર’ સંજીવની મંત્રનો લગાતાર જાપ કરવાથી શિષ્ય અજ્ઞાનતાના અંધકારમાંથી મુક્ત થઇ, ચેતનાના પ્રકાશ તરફ વળે છે. શ્રી અરવિંદે કહ્યું છે કે સિદ્ધ ગુરુ દ્વારા આપવામાં આવેલો મંત્ર શિષ્યને આંતરિક દ્રષ્ટિ આપવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, “મંત્ર હંમેશા ગુપ્ત હોય છે, અને શિષ્યને તેના ગુરુ દ્વારા આપવામાં આવે છે, તે જુદા જુદા પ્રકારના હોય છે… આ પ્રકારનો જાદુ, અથવા સ્પંદનોનું રસાયણવિજ્ઞાન, ચેતનાના ઉચ્ચ સ્તરના સ્પંદનોનું જાગૃત રીતે સંચાલન કરી પ્રગતિ આપે છે. કવિતા, સંગીત, ઉપનિષદો, વેદોના આધ્યાત્મિક મંત્રો અને એક ગુરુ દ્વારા તેમના શિષ્યને ગુરુનો સીધો સંપર્ક કરવા અપાયેલો મંત્ર તેના ઉદાહરણો છે. અહીં તે અવાજ (મંત્ર) અનુભવ અને સહાક્ષત્કાર કરાવવાની શક્તિ ધરાવે છે – તે અવાજ (મંત્ર) છે જે આપણને દ્રષ્ટિ પ્રદાન કરે છે. “

ગુરુ સિયાગના મંત્ર દ્વારા ઉત્પન્ન થતાં સ્પંદનો માથાના ઉપરના ભાગ તરફ વધે છે અને પછી નીચે તરફ નીચે આવે છે. આનો અર્થ એ છે કે ગુરુ સિયાગના મંત્રના સ્પંદનો ચેતનાના ઉચ્ચ સ્તર તરફ વધી પરિવર્તન લાવે છે અને પાછા નીચેના સ્તરમાં ઉતારી અસ્તિત્વના દરેક અણુમાં પ્રગટ થાય છે. અચેતન સાધક તેના સંબંધો, મહત્વાકાંક્ષાઓ, સંપત્તિ, લાગણીઓ વગેરે જેવી દુનિયાની માયાજાળમાં પરોવાયેલો રહે છે, અને હંમેશાં કષ્ટભર્યું જીવન જીવે છે. ગુરુદેવના મંત્રનો જાપ કરવાથી શિષ્ય તેની અન્ધકારયુક્ત સ્થિતિમાંથી જાગૃત થઇ, કદી ન ખતમ થતા ચક્રમાંથી મુક્તિ મેળવે છે.

જપ પ્રેક્ટિસ

અસરકારક રીતે જાપ કેવી રીતે કરવો

પ્રશ્ન: ગુરુ સિયાગ જાપ સાધના વિશે શું કહે છે? જાપ કેવી રીતે કરવો જોઈએ તેના વિષે શિષ્યો માટે તેમની પાસે શું કોઈ વિશિષ્ટ સૂચનો છે?

ગુરુ સિયાગના પ્રવચનોનો ટૂંકસાર નીચે આપેલ છે. અહીં તે જાપનું મહત્વ અને તેને અસરકારક રીતે કેવી રીતે કરવું તે વિશે વાત કરે છે:

“દરેક યુગમાં આધ્યાત્મિક સાધનાની પદ્ધતિઓ તે યુગના લોકોની આધ્યાત્મિક સાધનાની કઠોરતાઓનો સામનો કરવા માટેની ક્ષમતાના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે. આ આપણા (વૈદિક) ધર્મ અને તેના દર્શનનું મૂળ સિદ્ધાંત છે. કળિયુગ સહિત ચારેય યુગમાં આધ્યાત્મિક સાધનાની પદ્ધતિઓ ભિન્ન છે, જે (કળિયુગ) વર્તમાન યુગ છે જેમાં આપણે જીવીએ છીએ. ઘણા ધાર્મિક નેતાઓ આજે તેમના અનુયાયીઓને ધ્રુવ અને પ્રહલાદની જેમ આધ્યાત્મિક સાધનાની પદ્ધતિઓનું અનુકરણ કરવા અનુરોધ કરે છે. પણ જ્યારે અનુયાયીઓ કહે છે કે આજના સમયમાં તેઓ ત્રેતાના તે બે સૌથી મુશ્કેલ ઉદાહરણોને (ધ્રુવ અને પ્રહલાદ) અનુસરવા માટે સક્ષમ નથી તો ધાર્મિક નેતાઓ તેમને કહે છે કે તમે ભગવાનને પ્રાપ્ત કરવા અને તેની અનુભૂતિ મેળવવા યોગ્ય નથી.

“ભગવાન છુપાયેલો છે કે તમારે તેને શોધવા જવું પડશે? ભગવાન તો દરેક જીવમાં નિવાસ કરે છે; તો તે કેવી રીતે છુપાઈ શકે? આ કળિયુગમાં ભગવાનના નામનો જાપ કરવાથી જ ભક્ત તેની બધી જ ભૌતિક સમસ્યાઓનું નિરાકરણ મેળવે છે. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે ‘ગીતા’માં નામ જપનું એક શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ તરીકે વર્ણન કર્યું છે. ‘ગીતા’ના 10માં અધ્યાયમાં, કૃષ્ણ તેમના ધારણ કરેલા વિવિધ સ્વરૂપોનું વર્ણન કરે છે અને 25માં શ્લોકમાં તેઓ કહે છે કે નામ-જાપ યજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ છે.

“તો નામ-જાપ શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ છે. મહાકાવ્ય મહાભારતમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે નામ-જાપ જ એક માત્ર એવું યજ્ઞ છે જેમાં કોઈ પણ પ્રકારની હિંસા થતી નથી. મહાભારત યુદ્ધમાં ખુબજ રક્તપાત થયું. આ યુદ્ધ પછી આવેલી ધણી પેઢીએ કોઈપણ પ્રકારની હિંસા અને રક્તપાતનો તિરસ્કાર કર્યો. નામ-જાપ કરવામાં કોઈપણ પ્રકારનું રક્તપાત કે હિંસા થતી નથી. જો તમે આજે ધાર્મિક વિધિ કે ક્રિયાકાંડ કરવા અગ્નિને પ્રકાશિત કરશો તો તેમાં પણ એક પ્રકારની સૂક્ષ્મ હિંસાનો સમાવેશ થાય છે કારણ કે હવામાં રહેલા નાના અને સૂક્ષ્મ બેક્ટેરિયા આ અગ્નિમાં મૃત્યુ પામશે. પરંતુ જાપ કરવાથી કોઈ પણ પ્રકારની હિંસા થતી નથી. મનુએ ‘મનુસ્મૃતિ’માં કહ્યું છે કે જાપ-યજ્ઞ એ કર્મકાંડ-યજ્ઞ કરતા હજાર ગણો વધારે ફાયદાકારક છે.

“સંત ગોસ્વામી તુલસીદાસે કહ્યું છે કે,“ કળિયુગનો ભવસાગર ફક્ત ભગવાનના નામનો જાપ કરવા માત્રથી જ પાર પડે છે.” આમ નામ-જાપ આધ્યાત્મિક અભ્યાસની એકમાત્ર પદ્ધતિ છે જે આપણને મન ધાર્યું પરિણામ આપે છે. બાકીની બધી બહારથી કરવામાં આવતી ધાર્મિક વિધિઓ અને ક્રિયાઓ નિરર્થકતાના કવાયત સિવાય કંઈ નથી.

“મંત્રનો જાપ કરવાની ત્રણ રીત છે: એકમાં મંત્રને જોરથી બોલાવવાનો છે. બીજામાં જીભ અને હોઠ હલે છે પણ જાપ મૌન છે. ત્રીજી પદ્ધતિમાં જીભ અને હોઠનો પણ ઉપયોગ થતો નથી અને જાપ સંપૂર્ણપણે  માનસિક રીતે કરવામાં આવે છે. આ જીભ અને હોઠનો હલાવ્યા વિના મનોમન પુસ્તક વાંચવા જેવું જ છે.

“હું તમને જે મંત્ર આપું છું તેનો તમારે હોઠ અને જીભ હલાવ્યા વગર માનસિક રીતે જાપ કરવાનો રહેશે. તમે વિચારશો કે કોઈ કેવી રીતે ચોવીસે કલાક મંત્રનો જાપ કરી શકે. જપ વિજ્ઞાનમાં અજપાજાપ કરીને એક વિધાન છે. જૂની પેઠી તેના વિષે જાણે છે કે ‘અજપા’ શું છે? પણ આજની પેઠીને આની ખબર નથી. સંત રાયદાસ આ શબ્દનો અર્થ શું છે તે સારી રીતે સમજાવે છે. એટલા માટે જ હું હંમેશાં તેમનો એક શ્લોક કહું છું. રાયદાસજી કહે છે “અબ કૈસે છૂટે, નામ રટ લાગી (હું હવે જાપ કરવાનું કેવી રીતે છોડી શકું? તેણે પોતાનો એક લય ધારણ કરી લીધો છે).” રાયદાસના ગુરુએ તેમને એક દિવ્ય મંત્ર આપી આધ્યાત્મિ માર્ગમાં દીક્ષિત કાર્ય અને મંત્રનો સતત જાપ કરવા કહ્યું. રાયદાસે ગુરુની આજ્ઞા પ્રમાણે કર્યું અને થોડાક દિવસો પછી તેમને જ્ઞાત થયું કે મંત્ર જપવો નથી પડી રહ્યો પણ તે આપ મેળે અંદરથી જપાઈ રહ્યો છે. તેમણે જાપ રોકવાનો પ્રયત્ન પણ કર્યો પણ જાપ રોકાયો નહિ અને આનંદવિભોર થઇ તેમને કહ્યું કે “હું હવે જાપ કેવી રીતે છોડી શકું? તેણે પોતાનું એક લય ધારણ કર્યું છે.”

“જ્યારે તમે નિશ્ચિતપણે મેં આપેલા મંત્રનો જાપ કરો છો, ત્યારે તમને ખ્યાલ આવશે કે 15 થી 20 દિવસ પછી જાપ અનૈચ્છિક થઈ ગયો છે. પછી જો તમે પ્રયત્ન કરો તો પણ તમે જાપ રોકી શકતા નથી. જ્યારે તમે નિંદ્રામાંથી જાગશો ત્યારે પણ તમે જોશો કે મંત્ર જાપ કરવામાં આવી રહ્યો છે તમારી અંદર. પછી તમને એવું લાગશે કે જાણે તમારા અંતર્ગતના કોઈએ જાપ કરવાની ફરજ લીધી હોય; તમને જાપ કરવાના પ્રયત્નોથી મુક્ત કરું છું. ”

“કેટલાક અતિ-સ્માર્ટ લોકો દૈવી મંત્રમાં ઉમેરો અથવા ફેરફાર કરે છે. કેટલાક લોકો મંત્ર પહેલાં “ઓમ” શબ્દ મૂકતા હોય છે અથવા અંતમાં “નમh” શબ્દ ઉમેરતા હોય છે. એવું ક્યારેય નહીં કરો. ત્યાં બે સ્પષ્ટ રીતે જુદા જુદા આધ્યાત્મિક માર્ગો છે: પ્રવૃતિ (સકારાત્મક ટુકડી) અને નિવૃતિ (નકારાત્મક ટુકડી). જ્યારે તમે મારા દ્વારા આપવામાં આવેલા મંત્રને બદલો છો, ત્યારે આ માર્ગોને એક સાથે મિશ્રિત કરવામાં પરિણમે છે. જ્યારે તમે આ કરો છો, ત્યારે મંત્ર-જાપ નિરર્થક હશે; તે ઇચ્છિત પરિણામ નહીં આપે. “

“જે યોગના રૂપમાં હું તમને પ્રારંભ કરું છું, તમારે પ્રવૃત્તિ છોડી દેવાની કે હાથ ધરવાની જરૂર નથી. સભાન પ્રયત્નોથી તમારે જે કરવાનું છે તે મંત્રનો જાપ સતત કરવાથી શરૂ કરવો છે. દિવસ દરમિયાન, તમે મંત્રનો જાપ કરી રહ્યા છો તેની ખાતરી કરવા માટે પાંચથી સાત વાર તપાસો. અને નિયમિત ધ્યાન કરો. તમારે બીજું કંઇ કરવાની જરૂર નથી; તમે તમારી જીવનશૈલીને પહેલાંની જેમ કોઈપણ પરિવર્તન વિના ચાલુ રાખવા માટે મુક્ત છો. ત્યાં સારું કે ખરાબ કંઈ નથી; અથવા સારું ખોરાક અથવા પ્રતિબંધિત ખોરાક. ફક્ત ના ચાલુ રાખોમી જાપા, અને વ્યક્તિત્વમાં પરિવર્તન તેની પોતાની સમજૂતીથી થશે. “

મંત્રનો જાપ માનસિક રીતે કેમ કરવામાં આવે છે

મન સતત અસ્થિર અને ચંચળ રહે છે. કોઈ વિચારોને રોકવાનો ગમે તેટલો પ્રયત્ન કરે પણ સેંકડો વિચારો મનમાં ઉમટી પડે છે. સાધક મન પર અંકુશ કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે પણ મન તેના વિરોધમાં વધુ વિચારો ઉત્પન્ન કરે છે. જેમ પેટનું કામ ખોરાકને પચાવવાનું છે, તેમ મનનું કામ વિચારવાનું છે. મનને વિચારવાનું બંધ કરવાનું કહેવું એ પેટને થોડા સમય માટે પાચનક્રિયા બંધ કરવાનું કહેવા સમાન છે. તો પછી ધ્યાન કરવા માટે મનને શાંત કેવી રીતે કરવું? ગુરુ સિયાગ સૂચવે છે કે જ્યારે સાધક મંત્રનો જાપ કરે છે, ત્યારે ગુરુ સાધકના મનને પકડી રાખે છે. આનો અર્થ એ છે કે જ્યારે મંત્રનો જાપ કરવામાં આવે છે ત્યારે મન મંત્ર-જાપના લય અને સ્પંદનો તરફ વળેલું રહે છે અને વિચારને થોડા સમય માટે સ્થગિત કરે છે. આ પ્રક્રિયા નીચેના ઉદાહરણ સાથે સમજી શકાય છે: એક પાણી ભરેલા ગ્લાસમાં ગંદકી છે જે પાણીની પારદર્શકતાને અસ્પષ્ટ કરે છે. પાણીને સાફ કરવાની સૌથી સરળ અને ઝડપી રીત એ છે કે તે પાણીને થોડા સમય માટે બેસવા દેવું જેથી ગંદકી ગ્લાસનાં તળિયે સ્થિર થઇ જશે. આજ રીતે, મંત્ર-જાપ પણ મનને શાંત કરે છે જેથી સાધક સરળતાથી ધ્યાનમાં એકાગ્રહ થઇ શકે છે. જ્યારે આખો દિવસ વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ જેવી કે ખાવું, નહાવું, ચાલવું, ગાડી ચલાવવી વગેરે જેવા રોજબરોજના કાર્ય દરમિયાન નિયમિત અને સતત મંત્રનો જાપ કરવામાં આવે છે ત્યારે મન ધીરે-ધીરે શાંત થતું જાય છે.

ગુરુ સિયાગ કહે છે, “આખું બ્રહ્માંડ તમારી અંદર છે. તેથી તમારી બધી સમસ્યાઓનું નિરાકરણ પણ તમારી અંદર જ છે.” માનસિક રીતે વધુમાં વધુ મંત્રનો જાપ કરવાથી શિષ્ય ચેતનતા પૂર્વક ગુરુ સાથે એક આંતરિક જોડાણ બનાવે છે. તેમ છતાં જો કોઈને મંત્રનો જાપ મોટેથી બોલીને કરવો, તો સાધકે તેમ કરવા માટે દિવસનો ચોક્કસ સમય નિર્ધારિત કરવો પડશે. કેટલીક જપની પદ્ધતિઓમાં સાધકે મૌખિક જાપની સાથે-સાથે અમુક વિધિઓ કરવાની આવશ્યકતા હોય છે. જયારે ગુરુ સિયાગના મંત્રનો જાપ કરવા માટે સાધકે કોઈ બીજી વિધિઓ કે તેમના દૈનિક જીવનમાં કોઈ ફેરફાર લાવવાની જરૂર નથી. સાધક હરતા-ફરતા અને અન્ય કર્યો કરતા મંત્રનો જાપ કરી શકે છે.

અસરકારક રીતે જાપ કેવી રીતે કરવો

ચોવીસ કલાક માનસિક જાપ: તમે ગુરુદેવ ની સ્પીચમાં ઘણીવાર સાંભળ્યું હશે કે મંત્રને રાઉન્ડ ઘી ક્લોક જપવો. આનો અર્થ શું થાય? ૨૪ કલાક જપ કરવો શક્ય છે? જો તમે ૨૪ કલાક જપશો તો ઊંઘ ક્યારે લેશો? કે ઊંઘતા સમયે કેવી રીતે જપશો? આનો ઉત્તર છે કે તમે જયારે જાગ્રત હોવ ત્યારે, રોજિંદી દિનચર્યા કરતા, ખાતા, ડરાઇવીગ કરતા, નાહતા, ચાલતા, કસરત કરતા, કામ પર જતા, કે આરામ કરતા જેટલો થઇ શકે તેટલો અધિકતમ નામ-જપ કરવો. જો તમે જાગતા સમયે ગંભીરતાથી બને તેટલો વધુ મંત્ર જપ કરો છો તો તમે થોડાક જ દિવસમાં અનુભવશો કે મંત્ર આપમેળે જપાવા લાગ્યો છે, એટલે કે અજપા-જપ ચાલુ થઇ ગયા છે. ગુરુ સિયાગ કહે છે કે તેમના દ્વારા આપવામાં આવેલો મંત્ર જો મન થી જપવામાં આવેતો ૧૫-૨૦ દિવસમાં મંત્ર જાતે જપાવા લાગે છે. ત્યાંસુધી કે રાત્રે અચાનક આંખ ખુલવા તમે અનુભવશો કે તમારી અંદર મંત્ર ચાલી રહ્યો છે. તમને એવું લાગશે કે તમારે મંત્ર જપવો નથી પડતો, તે મંત્ર જપવાની જવાબદારી અંદર કોઈ બીજાએ લઇ લીધી છે.

કામ કરતા-કરતા મંત્ર કેવીરીતે જપીએ: મોટાભાગના સાધકોની સમસ્યા હોય છે કે જયારે કામ કરતા હોઈએ ત્યારે મંત્ર જાપ કેવીરીતે કરીયે? કોમ્પ્યુટર ઉપર કામ કરતા સમયે, પ્રોજેક્ટ બનાવતા સમયે, એકાઉન્ટનું કામ કરતા સમયે, બાળકોને ભણાવતા સમયે કે અન્ય કામ કરતા સમયે મંત્ર-જપ કરવાનું કેવીરીતે યાદ રાખી શકાય? ૮ કલાક નોકરી કરવામાં, ૮ કલાક ઊંઘવામાં જતા રહે છે તો વઘ્યાં ૮ કલાક, તો તેમાં કેવીરીતે માનસિક જાપ પ્રભાવી રૂપથી કરી શકાય? તો બાકીના ૮ કલાક જયારે નોકરી પર કે ઊંઘતા નથી હોતા ત્યારે ભૂલ્યા વગર મંત્ર-જાપ ને સઘન રૂપથી ગંભીરતાથી કરવા જોઈએ. તો આ પ્રકારે મંત્ર-જાપ જાગતા બાકીના કલાકોમાં કરીયે છીએ તો મંત્ર-જાપ આપમેળે જપાવા લાગે છે. ગુરુ સિયાગ કહે છેકે મંત્ર-જાપ આ પ્રકારે અજપા-જાપ માં પરિવર્તિત થઇ જાય છે. સાધક જેમ આ પ્રકારે ગંભીર પ્રયાસ કરે છે તો માનસિક જાપ વગર પ્રયાસે આપમેળે જપાવા લાગે છે, કામ કરતા સમયે પણ. દિવસમાં કામ કરતા હોઈએ ત્યારે ૫-૭ વાર ચેક કરીલેવું કે મંત્ર-જાપ જપાઈ રહ્યો છે કે નહિ. તમે અનુભવશો કે મંત્ર અંદરથી જપાઈ રહ્યો છે.

જીભ કે હોઠ નું હલન-ચલન: મંત્ર મનો-મન જીભ કે હોઠ હલ્યા વગર જપવો જોઈએ. તમે જયારે કોઈ પુસ્તક કે સમાચાર પત્ર વાંચતા હોવ છો ત્યારે તમારી નજર ફક્ત શબ્દો ઉપર જ ફરતી હોય છે પણ હોઠ તથા જીભ શાંત હોય છે. મંત્ર પણ તે જ પ્રકારે જપવાનો હોય છે. મંત્રને મધ્યમ ગતિ થી જપવો, નહિ ખુબ ઝડપથી કે નહિ ખુબ ધીરે. ખુબ ધીરે જપવા ના કારણે મન ભટકશે અને ખુબ ઝડપથી જપવામાં મંત્રના શબ્દોનું ઉચ્ચારણ સરખી રીતે થઇ શકતું નથી.

ગુરુદેવ સિયાગ ના અવાજમાં મંત્ર: ગુરુ સિયાગ દ્વારા કહેવાયેલી સ્પીચમાં ઘણા સાધકો કન્ફુઝ થઇ ગયા. ગુરુ સિયાગે કહ્યું કે “મારો અવાજ સાથે રાખો” ઘણા સાધકોએ આનો એવો અર્થ કાઢ્યો કે મંત્ર-જાપ ગુરુ સિયાગના અવાજ થી જ કરવો જોઈએ, એટલે મંત્ર-જાપ ના સમયે ગુરુદેવના અવાજને માનસિક રૂપથી યાદ કરવાનો છે. આ સાચું નથી, કેમ કે આમ કરવાથી એક ખુબજ સાધારણ આધ્યાત્મિક ક્રિયા વગર વાતે ખુબજ કઠીણ બની જાય છે. ગુરુ સિયાગનું સીધું કહેવાનું છે કે જયારે કોઈ નવા વ્યક્તિને મંત્ર આપવામાં આવે ત્યારે તે પહેલીવખત ગુરુ સિયાગના અવાજથી જ મંત્ર સાંભળે. તમારે કોઈને પણ મંત્ર જોરથી બોલીને કહેવાનો નથી, ગુરુ સિયાગનો ઓડીઓ કે વિડિઓ ચલાવીને મંત્ર ગુરુદેવના અવાજમાં સંભળાવવાનો છે.

શરૂઆતમાં માનસિક જાપ યાદ રાખવા માટેની ટિપ્સ

• જો આધ્યાત્મિકતા કે ઈશ્વરીય અનુકંપાથી સાજા થવાની પ્રબળ ઈચ્છા છે તો ગુરુ સિયાગના મંત્રનો સઘન જાપ કરવો. જેવો તમને સમય મળે તેમ મંત્ર જાપ ને બીજી બધી દુનિયાદારી ના કામ થી વધુ પ્રમુખતા આપવી. જેમકે ઘણા લોકો ખાલી સમયમાં ટી.વી જોશે, વિડિઓ ગેમ રમશે, સોશિયલ મીડિયા માં ચેટ કરી સમય પસાર કરશે, તે સમયે તેમને મંત્ર-જાપ યાદ પણ નહિ આવે. અને પછી કહેશે કે મંત્ર-જાપ માટે સમય જ નથી મળતો. શરૂઆતના થોડા દિવસોમાં બિનજરૂરી દૈનિક ક્રિયાઓ ને પ્રમુખતા આપવાની જગ્યાએ હોશપૂર્વક મંત્ર-જાપ કરવો ઉચિત રહેશે.
• ફોન માં કે ઘડિયાળ માં થોડાક સમયાંતરે અલાર્મ લગાવવું જેથી મંત્ર-જાપ વારંવાર યાદ આવે.
• જો બે કે બે થી વધુ લોકો મંત્ર-જાપ કરી રહ્યા હોય તો બધા એકબીજાને મંત્ર જપવા માટે યાદ કરાવતા રહે.
• કોઈ વસ્તુ કે શરીર ઉપર પહેરેલા કોઈ આભુષણને મંત્ર-જાપ કરવાની યાદ અપાવતી નિશાની બનાવામાં આવે જેથી વારંવાર મંત્ર-જાપ કરવાનું યાદ આવે. આવું કોઈ સ્થાન કે વસ્તુ જોતા જ તમારો મંત્ર-જાપ શરુ થઇ જશે.
• ગુરુ સિયાગનું કહેવું છે કે તમે આ પ્રકારનો કોઈપણ ઉપાય મંત્ર-જાપ યાદ કરવા માટે અપનાવી શકો છો.