ध्यानात मन विचारांनी भरलेलं असतं.

मी ध्यान करू शकत नाही, ध्यानात विचार थांबत नाहीत. मन सामान्यतः येणाऱ्या गोष्टींपलीकडे विचार करतं.

या प्रश्नाचं उत्तर अनेक पैलूंनं आहे पण आधी एक मूलभूत संकल्पना स्पष्ट करू:
ध्यानात मन विचाररहित व्हावं ही जवळपास दंतकथा आहे. मन विचाररहित होईल पण हळूहळू, वर्षानुवर्षे ध्यानानंतर उच्च चेतनावस्थेत. ध्यानाचं ताबडतोब ध्येय मन शांत करणं आहे. हे उदाहरणाने समजेल: पाण्यातली ग्लासमध्ये गाळ. गाळ फिरत राहतो. ग्लास हलवला तर गाळ वेगाने फिरतो. ग्लास स्थिर ठेवला तर काही तासांत गाळ तळाशी बसतो आणि फक्त स्वच्छ पाणी दिसतं. नियमित ध्यानाने मनातील विचारांचा गोंधळ शांत होतो – विचार, कल्पना, प्रतिक्रिया बसतात आणि स्पष्ट दृष्टी येते.

आता प्रश्नाच्या केंद्रस्थानी – ध्यानात विचार का येतात आणि ते कसं थांबवावं?
ध्यानात डोळे ऐकू थांबवू शकता? नाक वास थांबवू शकता? अचानक आवाज किंवा सुगंध आला तर नाक-डोळे नोंदवणं थांबवू शकता? त्याचप्रमाणे मनाचा काम विचार निर्माण करणं आहे. हे नियंत्रित होत नाही पण मंद करता येतं.

दुसरा भाग: ध्यानात मन इतके विचार का निर्माण करतं आणि सामान्य नसलेले विचार का येतात?

दोन उदाहरणे:

आयबर्गचे चित्र पाहिलं असेल – ते पाण्यात तरंगणाऱ्या बर्फाची रचना. दिसणारा भाग १०-१५% असतो. उरलेला प्रचंड भाग पाण्याखाली लपलेला. दिसणाऱ्या भागाने हालचाल होते का की लपलेल्या भागाने? नक्की लपलेल्या भागाने.

चप्रमाणे मन ९०% अवचेतन आणि १०% चेतन. वागणूक कोण नियंत्रित करतं? अवचेतन. म्हणून विचित्र घटनेनंतर म्हणतो, “मला कळलं नाही का केलं? इच्छा नव्हती पण केलं.” अनियंत्रित वागणूक आणि शब्द कुठून? अवचेतन केंद्रातून. फक्त १०% विचार-कृती नियंत्रणात, ९०% नाही.

दुसरं उदाहरण:

जनावर मित्राशी बोलत आहात. नंतर आजूबाजूची बोलणी काय होते यावर विचारलं तर म्हणाल, लोक बोलत आहेत हे माहीत होतं पण काय बोलतात माहीत नाही. तुमचं बोलणं फोकस केलं म्हणून नोंदलं नाही. आता शांत बसा म्हणाल तर बोलण्या ऐकू येतील आणि तपशील सांगाल – कोणी घर बांधणीत, कोणी चित्रपट, कोणी नातेसंबंध. आता का ऐकलं नाही? कारण शांत बसून निरीक्षण केलं.

ध्यान सुरू केलं क्षणी १०% चेतन शांत झालं आणि १००% अवचेतनाच्या गोंधळाची जाणीव झाली. हा २४ तासांचा हल्ला असतो पण ध्यानात जाणीव होते. म्हणून नवीन विचार वाटतात.
या अवचेतन विचारांची जाणीव झाली आणि साधना सतत केली तर मन शांत होईल आणि स्थिर अवस्थेत येईल. गोंगाटाच्या बाजारातही शांत जागेत जसं ध्यान होईल. हे शांत अंतरिक केंद्रामुळे शक्य होईल. अधिक प्रश्नांसाठी ईमेलgssyworld@gmail.com किंवा व्हाट्सअॅप (+91)9468623528 किंवा कॉल (+91)8369754399.