युवाहरूलाई सन्देश

“बाल्यकाल वा किशोरावस्थामा नै आध्यात्मिक यात्रा सुरु गर्नु उपयुक्त समय हो। युवावस्थामा नै आध्यात्मिक रूपान्तरण आवश्यक छ। मेरो शिष्यहरूको लगभग ९० प्रतिशत युवाहरू हुन्।

“मलाई दृढ विश्वास छ कि युवाहरू आध्यात्मिक रूपमा जागरूक नभएसम्म विश्वमा आध्यात्मिक क्रान्ति (जागरण) हुन सक्दैन। युवाहरूले नै विश्वमा रूपान्तरण ल्याउनेछन्। युवाहरूले विगतमा यसो गरेका थिए, र भविष्यमा पनि गर्नेछन्।”

जीएसवाई के हो?

जीएसवाईको अभ्यास प्राचीन योगको एक रूप ‘सिद्ध योग’ बाट उत्पन्न भएको हो। पश्चिममा धेरै योग विद्यालयहरू फस्टाएका कारण, ‘योग’ शब्दको अर्थ शारीरिक व्यायाम वा शरीरलाई बलियो बनाउने प्रक्रिया बनेको छ। तर, ‘योग’ शब्दले वास्तवमा ‘परमात्मासँग एकता’ लाई जनाउँछ। ‘सिद्ध’ शब्दको अर्थ ‘पूर्ण’, ‘सिद्ध’ वा ‘सशक्त’ हुन्छ। सिद्ध योग भनेको योग (एकता) लाई सहजै प्राप्त गर्ने साधन हो। यो योग शिष्यको कुनै प्रयास बिना नै सिद्ध (पूर्ण) गुरुको कृपाबाट मात्र प्राप्त गर्न सकिन्छ।

सिद्ध योग प्राचीन नाथ सम्प्रदायको योग परम्पराबाट मानवतालाई उपहार दिइएको हो। प्राचीन ऋषि मत्स्येन्द्रनाथले हजारौं वर्षअघि हिमालयको स्वर्गीय निवासमा भगवान शिवबाट प्रत्यक्ष योगको ज्ञान प्राप्त गरेका थिए। भगवान शिवले मत्स्येन्द्रनाथलाई यो योगको ज्ञानलाई मानवताको आध्यात्मिक विकासका लागि सम्पूर्ण मानवतालाई प्रचार गर्न भनेका थिए। त्यसयता, ज्ञान र बुद्धिका पूर्ण यो योग प्रणाली गुरु-शिष्य परम्पराबाट पुस्ता-पुस्तामा हस्तान्तरण हुँदै आएको छ। यो यति व्यापक छ कि यसले भक्ति योग, कर्म योग, राज योग, क्रिया योग, ज्ञान योग, लय योग, भाव योग, हठ योग आदि सबै योग प्रणालीहरूलाई एकीकृत गर्दछ। तसर्थ यसलाई पूर्ण योग वा महा योग पनि भनिन्छ।

सिद्ध योग भनेको योग (एकता) लाई सहजै प्राप्त गर्ने साधन हो। यो योग शिष्यको इच्छुक प्रयास बिना नै सिद्ध (पूर्ण) गुरुको कृपाबाट मात्र प्राप्त गर्न सकिन्छ। यहाँ ‘सहज’ को अर्थ शिष्यले अभ्यास मात्र गर्नुपर्छ, कुनै विशेष लक्ष्य निर्धारण गर्नु पर्दैन। आध्यात्मिक रूपान्तरण आफैं हुन्छ।

जीएसवाईको अभ्यासमा के समावेश छ?

जीएसवाईको अभ्यासमा ईश्वरीय मन्त्रको जप (मानसिक पुनरावृत्ति) र ध्यान समावेश छ। गुरु सियागले खोजीलाई जीएसवाईमा दीक्षा दिँदै शिष्य बनाउँछन् – उनलाई निरन्तर मौन रूपमा जप गर्नका लागि एक ईश्वरीय शब्द (मन्त्र) दिन्छन् र ध्यानको विधि पनि सिकाउँछन्। मन्त्रको जप (जप) ले निश्चित समयावधिभर निरन्तर दोहोर्याउँदा अनैच्छिक बन्छ। यो भनेको जप गर्ने तीव्रता, विश्वास र श्रद्धाको डिग्रीमा निर्भर गर्दछ। केही अवस्थामा एक हप्ताभन्दा अलि बढी अभ्यासपछि जप अनैच्छिक बन्छ, भने केहीमा दुई हप्ता वा केही महिना लाग्न सक्छ। मन्त्र जपका अलावा, शिष्यले दैनिक दुई-तीन पटक प्रत्येक १५ मिनेट ध्यान गर्नुपर्छ। ध्यान र जपले साधकको शरीरमा सुप्त कुण्डलिनी ऊर्जालाई जागृत गर्दछ, जसले अनैच्छिक योग आसन, क्रिया, बन्ध, प्राणायाम र मुद्रा उत्पन्न गर्दछ।

जीएसवाईको महत्व

हामी तपाईंलाई १९९९ मा गुरुदेवको भाषणबाट एक सानो अंश ल्याएका छौं। यहाँ उहाँले योग के हो, र विशेष रूपमा सिद्ध योगको इतिहास र प्रभावबारे कुरा गर्नुहुन्छ। अन्तमा, युवाहरूलाई सन्देश र योगबाट उनीहरूले रूपान्तरण ल्याउने कुरा छ।

गुरु सियाग योगबारे

“योगलाई कसरी परिभाषित गर्नुहुन्छ? ऋषि पतञ्जलिले आफ्नो ग्रन्थ ‘योगसूत्र’ को दोस्रो सूत्रमा योगलाई सरल रूपमा ‘मनका आन्तरिक प्रवृत्तिहरू (वृत्तिहरू) को तटस्थता’ भनेर परिभाषित गरेका छन्। मन, जुन चञ्चल र इधर-उधर भड्किन्छ, शान्त र स्थिर नभएसम्म खोजीले न त ध्यान गर्न सक्छ न त योग (परम चेतनासँग एकता) अनुभव गर्न सक्छ। मैले बोल्ने सिद्ध योगको अभ्यासमा, गुरुले नै शिष्यको मनलाई भट्किनबाट सूक्ष्म रूपमा रोक्छन्, शान्त पार्छन् र कुनै विचाररहित बनाउँछन्।

“हामीले पालन गर्ने (सिद्ध योगमार्फत) नाथ सम्प्रदायको योग परम्परा नौ अमर नाथहरू (तपस्वी योगीहरू) द्वारा नेतृत्व गरिन्छ। माछिन्द्रनाथजी कलियुगको वर्तमान युग सुरु हुँदा लाखौं वर्षअघि महान गुरुहरूको पंक्तिमा पहिलो थिए।

“गोरखनाथजी माछिन्द्रनाथजीका एक शिष्य थिए। गोरखनाथजीले वेदहरूलाई कल्पतरु (पौराणिक इच्छापूर्ति गर्ने रूख) सँग तुलना गरे र योगलाई ‘वेदहरूको अमर फल’ भने। सिद्ध योगको अभ्यासले साधकलाई शारीरिक, मानसिक र आध्यात्मिक त्रयी कष्टहरूबाट मुक्त गर्दछ। यी तीन व्यापक वर्गभन्दा बाहिर कुनै कष्ट हुँदैन। सिद्ध योगको अभ्यासले लाखौं साधकहरूलाई शारीरिक रोग र विकारहरूबाट मुक्त गर्दै आएको छ।

“यो रूपान्तरण (त्रयी कष्टको हटाइबाट) मूर्त दर्शनमा आधारित छ। यो कसैको कल्पनाशील कल्पनाको फल होइन। मलाई थाहा छ कि केही मानिसहरू योगिक दर्शनमा कथा प्रयोग गर्छन् किनकि उनीहरूको सल्लाह शुद्ध सैद्धान्तिक हुन्छ र व्यावहारिक अनुभवको कमी छ। केही ‘गुरुहरू’ ले त खोजीले २० वर्ष योग अभ्यास गरे कुण्डलिनी जागृत हुन्छ भन्ने सम्म भन्छन्! यसमा म भन्छु, ‘गुरु र शिष्य २० वर्ष बाँच्ने ग्यारेन्टी के? आज नै प्राप्त गर्न सकिने कुराका लागि २० वर्ष किन मेहनत? यहाँ र अहिले नै आध्यात्मिक चेतना किन नप्राप्त गर्ने? यो २० वर्षको कुरा पूर्ण मूर्खता हो।’”

गुरु को हो?

“गुरु तपाईंले मरणशील शरीरमा देख्ने व्यक्ति मात्र होइनन्। उनको मरणशील शरीर एउटा दिन मर्ला र अन्त्य हुनेछ। तर गुरु भनेको अमर ईश्वरीय शक्ति हो जसले कहिल्यै मर्दैन; ऊ शाश्वत र कालातीत छ। गुरु भित्र (खोजीको चेतनाको आन्तरिक गहिराइमा) बढ्छ। योगिक विज्ञानमा, समय र स्थानको कुनै मूल्य हुँदैन। तिमी म भित्र छौ; र म तिमी भित्र छु। जब पनि तिमीले मलाई सम्झन्छौ, म तिमी भित्र भेटिनेछु। यदि गुरु सच्चा छ भने, ऊ सर्वव्यापी हुन्छ – ऊ एकैचोटि सबैतिर उपस्थित हुन्छ; ऊ समय र स्थानको सीमाबद्ध हुँदैन।”